Osobiste

Parafia św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu Starym

Z E-ncyklopedia, Historia Kościoła na Śląsku

Spis treści

Historia miejscowości

Kościoł św. Bartłomieja
Wnętrze z widokiem na ołtarz
BierunSt1.jpg

Nazwa miasta wywodzi się prawdopodobnie od staroczeskiego słowa "bern", oznaczającego cło ściągane na rzecz władcy.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1376 roku. Bieruń miał wtedy charakter osady grodowej, czego potwierdzeniem może być istniejący wtedy kopiec. Świadczy on również o tym, że przez Bieruń przechodził stary szlak handlowy wiodący od brodu przez Wisłę pod Oświęcimiem na zachód (poprzez Bieruń, Mikołów, Gliwice do Wrocławia i Opola). Nasyp pełnił na nim funkcję punktu kontrolnego i celnego. W 1387 roku książę Jan II Żelazny dokumentem lokacyjnym nadał osadzie prawa miejskie. Położenie miasta na ważnych szlakach komunikacyjnych sprzyjało jego rozwojowi. Rozkwit Bierunia przypada na XVI wiek, kiedy też miasto otrzymało przywileje handlowe. W 1517 roku miejscowość stała się częścią Wolnego Państwa Pszczyńskiego, znajdującego się pod opieką magnatów z rodziny Turzonów. Członkowie tego rodu rozwinęli w mieście gospodarkę rybną, podarowali browar, a także przystąpili do budowy Wielkiego Stawu Bieruńskiego. Około 1820 roku Bieruń otrzymał pierwszą szosę bitą, wiodącą z Wrocławia przez Opole, Gliwice, Mikołów aż do Krakowa.

Z czasem przy tej trasie powstała nowa osada, którą zaczęto nazywać "Nowym Bieruniem". W 1853 roku wybudowano tam linię kolejową łączącą Śląsk pruski z austriackim. Napływ nowych grup zawodowych przyniósł rozwój nowej kolonii. Dla odróżnienia, starszą część miasta nazwano "Bieruń Stary".

Przełom XIX i XX wieku to czas rozwoju i industrializacji. W 1924 roku dokonano elektryfikacji miasta. W latach 1975 - 1991 Bieruń stanowił dzielnicę Tychów. W 1991 roku odzyskał samodzielność stając się gminą o statusie miejskim. 13 lutego 2004 miejscowość otrzymała swojego patrona – św. Walentego.

Historia parafii

Na terenie Bierunia Starego znajdują się dwa kościoły: parafialny św. Bartłomieja Apostoła oraz drewniany kościółek św. Walentego z XVII wieku. Ważną wiadomość o kościele św. Bartłomieja znajdujemy u Jana Długosza w księdze dochodów (Liber Beneficiorum) (1450). Druga wiadomość, wcześniejsza od długoszowej (bo z 1441 roku), przekazuje imię wikarego bieruńskiego - Bartłomieja. Na tej podstawie można budowę kościoła datować najwcześniej na okolice 1440 roku.

Pierwsza bieruńska świątynia była drewniana, otoczona cmentarzem. Przez kilka stuleci stanowiła filię kościoła lędzińskiego. Jej usamodzielnienie nastąpiło między 1638 a 1645 rokiem. W 1677 roku kościół został doszczętnie strawiony przez pożar, a jego funkcje zaczął pełnić istniejący już kościółek św. Walentego. W 1679 roku proboszczem parafii został mianowany ks. Jan Herbst, który od początku swego duszpasterzowania starał się o odbudowę zniszczonej świątyni. Już w maju 1680 roku stanęły fundamenty, a 22 grudnia tego samego roku nastąpiła konsekracja nowego obiektu. Uroczystościom przewodniczył ks. Franciszek Szafrański, dziekan pszczyński. Kościół wybudowany przez ks. Herbsta stał zaledwie sto lat. Rosnąca liczba parafian, polepszenie się statusu miasta spowodowały, że podjęto decyzję o wybudowaniu w Bieruniu nowej, masywniejszej i większej świątyni. Ta z kolei utrzymana była w stylu ludowego baroku, murowana, kryta gontem, z trzema wejściami. Posiadała w sumie 12 okien. Główny ołtarz poświęcono patronowi parafii, natomiast boczne zadedykowano Najświętszej Maryi Pannie i św. Antoniemu. Z południowej strony prezbiterium znajdowała się zakrystia, od strony północnej kaplica św. Barbary. Wieża i sygnaturka pokryto blachą.

W 1845 roku w wyniku pożaru zniszczeniu uległ miejscowy szpital, szkoła oraz kościół wraz z plebanią. Pomysłodawcą planu odbudowy świątyni, którą rozpoczęto w 1851 roku, był proboszcz ks. Jan Hawlicki. Projekt i potrzebne obliczenia wykonał Królewski Inspektor Budowlany Józef Linke z Raciborza, a kierownikiem budowy został Augustyn Kem z Gliwic. 29 maja 1859 przybytek poświęcił bp Bernard Bogedain. Odbudowany kościół był większy i wyższy od poprzedniego. O jego dawnych wymiarach świadczy kamienny próg wyznaczający początek dawnego prezbiterium, zachowany pośrodku obecnego kościoła. W starej swej części kościół zachował strop drewniany, a jego nowa część, wraz z kaplicami tworzącymi transept i prezbiterium, otrzymała sklepienia krzyżowo - kolebkowe.

Pod koniec wojny, w 1945 roku, pociski artyleryjskie uszkodziły konstrukcję dachu i część murów, ale po remoncie budowla odzyskał swój pierwotny wygląd. W tym samym czasie kościołowi groziło zniszczenie, gdyż Niemcy przy jego północnej ścianie zmagazynowali dużą ilość amunicji. W latach 1948 - 1950 fara została przebudowana. W nowych oknach założono witraże, które według projektu Zdzisława Gedliczki z Krakowa wykonała krakowska firma witrażowa Paczka.

Obecnie przy parafii działają następujące ruchy i stowarzyszenia: Akcja Katolicka (wydająca co miesiąc "Biuletyn Parafialnego Oddziału Akcji Katolickiej"), Apostolstwo Dobrej Śmierci, Dzieci Maryi, Ministranci, Młodzieżowy Zespół Charytatywny, Odnowa w Duchu Świętym, Ruch Światło-Życie, Schola, Wspólnoty różańcowe.

Istnieje też klasztor Sióstr Służebniczek NMP, przy którym powstała Rodzina Ojca Edmunda Bojanowskiego.

Szpital - historia

Cmentarze

Kapliczki i krzyże przydrożne

Proboszczowie

Bibliografia

Dekret dot. zmiany granicy parafii, WD 1931, nr 4, s. 39; Bieruń. Monografia historyczna, red. R. Kaczmarek, J. Myszor, Bieruń 2007; J. Kudera, Historia kościoła parafialnego w Bieruniu, Bieruń 1996; L. Musioł, Bieruń. Miasto, kościół i parafia, Bieruń 1999; R. Kubiciel, Kościół pod wezwaniem Świętego Bartłomieja Apostoła w Bieruniu, Bieruń 1996; D. Bednarski, Sieć parafialna Kościoła katolickiego na obszarze powiatu bieruńsko-lędzińskiego, [w:] Powiat bieruńsko-lędziński. Wspólnota samorządowa, środowisko przyrodnicze, dziedzictwo językowo-kulturowe, życie religijne, red. D. Walencik, Bieruń 2008, s. 211-230; Straty wojenne. Zabytkowe dzwony utracone w latach 1939-1945 w granicach Polski po 1945, t. 3 Województwo Śląskie, cz. 1 diecezja katowicka wraz z częścią diecezji częstochowskiej, opr. P. Nadolski, Katowice 2008, s. 79-80; J. Gembalski, Z historii organów w kościołach Bierunia Starego, Bieruń 2010, s. 10-37.